Testosteron poniżej normy u młodych mężczyzn. Dlaczego się zdarza i czym grozi?

Testosteron poniżej normy u mężczyzn to problem, który narasta. Ponadto, coraz częściej dotyczy on już nie tylko osób w wieku średnim, ale także dwudziesto- czy trzydziestolatków, a nawet nastolatków. Jakie czynniki odpowiadają za ten niepokojący trend?

W artykule poruszamy problem obniżonego poziomu testosteronu u młodych mężczyzn. Omawiamy rolę testosteronu w okresie dojrzewania i wczesnej dorosłości, normy dla tej grupy wiekowej oraz możliwe przyczyny zbyt niskich wartości, obejmujące zarówno wrodzone zaburzenia, jak i czynniki środowiskowe, choroby przewlekłe czy niewłaściwy styl życia. Analizujemy również konsekwencje nieleczonego niedoboru hormonu. Na koniec przedstawiamy możliwe sposoby leczenia, w tym modyfikację stylu życia i terapię testosteronem.

Rola testosteronu w okresie dojrzewania i wczesnej dorosłości

U chłopców dojrzewanie zaczyna się od aktywacji osi podwzgórze-przysadka-gonady, co powoduje gwałtowny wzrost produkcji testosteronu. W kilka lat jego poziom rośnie kilkunastokrotnie, a największy skok przypada na środkową fazę dojrzewania. Hormon ten odpowiada wówczas za rozwój wtórnych cech płciowych: powiększenie narządów płciowych, pojawienie się owłosienia, obniżenie głosu, rozbudowę mięśni i wzmocnienie kości.

Testosteron wpływa także na mózg, szczególnie na obszary związane z motywacją i kontrolą zachowania. Ponieważ kora przedczołowa, odpowiedzialna za planowanie i hamowanie impulsów, dojrzewa wolniej niż struktury podkorowe, młodzi mężczyźni częściej wybierają szybkie nagrody i chętniej podejmują ryzyko. Choć może to prowadzić do błędów, sprzyja również zdobywaniu doświadczeń i pewności siebie.

Około 18-20. roku życia poziom testosteronu osiąga szczyt, utrzymując się przez pierwsze lata dorosłości. W tym czasie hormon nadal wspiera siłę, wytrzymałość, gęstość kości i libido, a wraz z dojrzewaniem mózgu jego wpływ na zachowanie staje się bardziej zrównoważony. Impulsywność maleje, rośnie natomiast zdolność do realizowania długoterminowych celów.

Testosteron przestaje być wyłącznie katalizatorem zmian. Staje się fundamentem męskiej energii, stabilności i życiowej skuteczności.

Normy testosteronu dla młodych mężczyzn

U dorosłych mężczyzn stężenie testosteronu całkowitego najczęściej uznaje się za prawidłowe, gdy mieści się w przedziale około 9,0-34,7 nmol/l (260–1000 ng/dl). W zestawieniach bardziej szczegółowych, uwzględniających wiek pacjenta, przedziały referencyjne są nieco wyższe: 10,4-37,5 nmol/l (300–1080 ng/dl) dla mężczyzn 18-39 lat. Wartości te w większości laboratoriów są zbliżone, choć w zależności od metody i aparatury mogą występować niewielkie różnice.

Warto jednak podkreślić, że są to zakresy czysto statystyczne, które nie uwzględniają kontekstu klinicznego. Nie odzwierciedlają bowiem indywidualnego punktu odniesienia danego pacjenta, fizjologicznych wahań dobowych ani stopniowego obniżania się poziomu testosteronu wraz z wiekiem.

Dlatego u młodego mężczyzny wynik mieszczący się w granicach normy, lecz bliski jej dolnej granicy, może już budzić niepokój i wskazywać na potrzebę dokładniejszej oceny lub podjęcia odpowiednich działań. W normie nie oznacza, że wynik jest optymalny. 

Przyczyny niskiego poziomu testosteronu w młodym wieku

Możliwe przyczyny niskiego poziomu testosteronu u młodych mężczyzn to przede wszystkim:

• wrodzone zaburzenia (pierwotny hipogonadyzm – dysfunkcja jąder), np. Zespół Klinefeltera, mutacje w genach receptora LH lub FSH, zaburzenia syntezy androgenów, wnętrostwo, dystrofia miotoniczna,
• wrodzone zaburzenia osi podwzgórze-przysadka-gonady (wtórny hipogonadyzm), np. Zespół Kallmanna, Zespół Pradera-Williego, wrodzony przerost nadnerczy, mutacje w genach regulujących wydzielanie lub działanie GnRH, hiperprolaktynemia,
• schorzenia nabyte wpływające na jądra, jak urazy jąder, skręt jądra, zapalenia jąder (np. po śwince), żylaki powrózka nasiennego, choroby przewlekłe (HIV, niewydolność nerek), skutki radioterapii lub chemioterapii, narażenie na toksyny środowiskowe (metale ciężkie, pestycydy, herbicydy, dym tytoniowy),
• choroby metaboliczne i endokrynologiczne, w tym otyłość, cukrzyca typu 2 (hiperinsulinemia hamująca wydzielanie gonadotropin), zespół metaboliczny,
• stosowanie substancji wpływających na oś podwzgórze-przysadka-gonady, takich jak sterydy anaboliczne, opioidy (morfina, fentanyl, heroina, metadon), przewlekłe stosowanie niektórych leków (wpływ na komórki Leydiga i Sertoliego).

Konsekwencje nieleczonego niedoboru testosteronu w młodym wieku

Objawy niedoboru testosteronu (niski testosteron) w młodym wieku często są ignorowane. Wielu mężczyzn uważa bowiem, że to jeszcze nie ten czas na problemy hormonalne. Jednak brak diagnozy i leczenia może prowadzić do trwałych zmian w zdrowiu fizycznym, psychicznym i seksualnym.

Skutki dla zdrowia fizycznego:

• utrata masy i siły mięśniowej – spadek wydolności, większe ryzyko urazów i problemów ze stawami,
• osłabienie kości – ryzyko osteopenii i wczesnej osteoporozy, mimo że w tym wieku powinien trwać proces budowania szczytowej masy kostnej,
• zaburzenia metabolizmu – wzrost tkanki tłuszczowej, szczególnie brzusznej, większe ryzyko insulinooporności, cukrzycy typu 2 i chorób sercowo-naczyniowych.

Skutki dla zdrowia psychicznego i poznawczego:

• spadek energii, motywacji i koncentracji,
• pogorszenie pamięci i zdolności uczenia się,
• wahania nastroju, drażliwość, większe ryzyko depresji.

Skutki dla zdrowia seksualnego i płodności:

• obniżone libido,
• zaburzenia erekcji,
• pogorszenie jakości nasienia i mniejsza płodność, z ryzykiem trwałego obniżenia zdolności rozrodczych.

Jak leczyć niski poziom testosteronu u młodych mężczyzn?

U młodych mężczyzn z objawami niedoboru testosteronu kluczowe jest ustalenie, dlaczego poziom hormonu jest obniżony. W przypadku hipogonadyzmu czynnościowego leczenie zwykle zaczyna się od modyfikacji stylu życia, w tym redukcji masy ciała, leczenia chorób współistniejących, poprawy snu, zwiększenia aktywności fizycznej i rezygnacji z używek.

Są jednak sytuacje, w których optymalnym rozwiązaniem będzie terapia testosteronem. Dotyczy to m.in. młodych mężczyzn z potwierdzonym hipogonadyzmem, u których inne metody leczenia nie przyniosą efektu. W takich przypadkach TRT może znacząco poprawić funkcje seksualne, samopoczucie, poziom energii i utrzymać drugorzędne cechy płciowe.

Nie wiesz, czy Twój poziom testosteronu jest prawidłowy dla Twojego wieku? Wyślij nam wyniki swoich badań do bezpłatnej analizy. Pomożemy je zinterpretować i doradzimy, czy potrzebna jest dalsza diagnostyka lub leczenie.

+48 500 753 766 lub [email protected]

Źródła:

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6966696

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7319700

https://newsnetwork.mayoclinic.org/discussion/mayo-clinic-minute-how-low-testosterone-can-affect-mens-health