Czy niski poziom testosteronu przyspiesza demencję?

U mężczyzn wraz z wiekiem poziom testosteronu stopniowo się obniża, co może wpływać na różne aspekty zdrowia. Coraz więcej badań wskazuje również na możliwy związek między niskim poziomem tego hormonu a pogorszeniem funkcji poznawczych. Czy rzeczywiście może to zwiększać ryzyko demencji?

W artykule omówiliśmy możliwy związek między niskim poziomem testosteronu a ryzykiem demencji u mężczyzn. Wyjaśniliśmy, czym jest demencja, jakie są jej główne przyczyny oraz czynniki zwiększające ryzyko jej rozwoju. Przytoczyliśmy wyniki badania populacyjnego, które sugeruje, że niski poziom biodostępnego testosteronu może wiązać się ze zwiększonym ryzykiem otępienia, zwłaszcza u mężczyzn powyżej 80. roku życia. Wskazaliśmy również, jak dbać o zdrowie mózgu oraz kontrolować poziom testosteronu.

Czym jest demencja i jakie są jej przyczyny?

Demencja, nazywana również otępieniem, to zespół objawów wynikających z postępującego upośledzenia funkcji poznawczych spowodowanego chorobą mózgu. Nie jest naturalnym elementem procesu starzenia się, choć ryzyko jej wystąpienia zwiększa się wraz z wiekiem. Charakterystyczne są tu stopniowe trudności w zakresie pamięci, orientacji, komunikacji, koncentracji i logicznego myślenia.

Demencja jest zawsze następstwem choroby. Do głównych przyczyn należą:

• choroba Alzheimera – najczęstsza postać demencji, odpowiadająca za około 50-70 proc. przypadków; powoduje stopniowe uszkadzanie komórek nerwowych i utratę pamięci,
• demencja naczyniowa – związana z uszkodzeniami naczyń krwionośnych mózgu, często po udarach lub mikrozatorach,
• otępienie z ciałami Lewy’ego – charakteryzuje się wahaniami uwagi, problemami z myśleniem i omamami wzrokowymi,
• otępienie czołowo-skroniowe – występuje rzadziej, dotyka głównie młodsze osoby i prowadzi do zmian osobowości oraz zaburzeń zachowania,
• choroba Parkinsona – w późniejszych etapach może powodować znaczne upośledzenie funkcji poznawczych.

Przebieg demencji zależy od przyczyny. U jednych pacjentów proces chorobowy rozwija się powoli, u innych następuje gwałtowne pogorszenie, zwłaszcza przy uszkodzeniach naczyniowych.

Czynniki rozwoju demencji u mężczyzn

U mężczyzn ryzyko rozwoju demencji wzrasta wraz z wiekiem, ale wpływa na nie wiele innych czynników zarówno genetycznych, jak i środowiskowych oraz związanych ze stylem życia:

• predyspozycje genetyczne – posiadanie rodzica lub rodzeństwa z chorobą Alzheimera nieznacznie zwiększa ryzyko, choć demencja rzadko jest w pełni dziedziczna,
• nadciśnienie tętnicze – przewlekle podwyższone ciśnienie krwi zwiększa ryzyko uszkodzeń naczyń mózgowych i rozwoju demencji naczyniowej,
• wysoki poziom cholesterolu – zaburzenia lipidowe przyczyniają się do miażdżycy, która może upośledzać ukrwienie mózgu i sprzyjać otępieniu,
• otyłość – zwłaszcza w średnim wieku, zwiększa ryzyko demencji poprzez nasilenie procesów zapalnych, insulinooporności i chorób metabolicznych,
• choroby serca – niewydolność krążenia i miażdżyca zmniejszają dopływ tlenu do mózgu, co sprzyja uszkodzeniom neuronów,
• udar mózgu – zarówno udary, jak i mikrouszkodzenia naczyń krwionośnych są jedną z najczęstszych przyczyn demencji naczyniowej,
• cukrzyca typu 2 – zwiększa ryzyko uszkodzeń naczyń krwionośnych i nasila procesy degeneracyjne w mózgu,
• depresja – częściej występuje u osób z demencją; może zarówno zwiększać ryzyko choroby, jak i być jednym z jej pierwszych objawów,
• nadmierne spożywanie alkoholu – przewlekłe picie uszkadza struktury mózgu, przyspiesza zanik neuronów i pogarsza funkcje poznawcze,
• palenie tytoniu – zwiększa ryzyko miażdżycy, niedokrwienia mózgu i stresu oksydacyjnego, co negatywnie wpływa na pamięć,
• niezdrowa dieta – wysokoprzetworzona, bogata w tłuszcze nasycone, sól i cukry proste, zwiększa ryzyko chorób sercowo-naczyniowych i demencji,
• brak aktywności fizycznej – ogranicza przepływ krwi w mózgu, obniża neuroplastyczność i przyspiesza procesy neurodegeneracyjne,
• niska aktywność intelektualna i społeczna – brak stymulacji mózgu, izolacja społeczna i monotonia zwiększają ryzyko pogorszenia funkcji poznawczych.

Wiele z powyższych czynników, takich jak otyłość, cukrzyca, choroby serca, depresja czy pogorszenie nastroju, jest silnie powiązanych z obniżonym poziomem testosteronu u mężczyzn. Ponieważ hormon ten wpływa nie tylko na metabolizm i masę mięśniową, ale także na funkcje poznawcze, koncentrację, nastrój i ogólną kondycję układu nerwowego, naukowcy zaczęli badać jego potencjalny związek z rozwojem demencji.

Związek między niskim testosteronem a demencją

W badaniu populacyjnym Three-City, obejmującym ponad 3650 mężczyzn w wieku 65 lat i starszych, analizowano zależność między poziomem testosteronu i estradiolu a ryzykiem rozwoju demencji. Uczestników obserwowano przez cztery lata, monitorując ich stan poznawczy i porównując wyniki z poziomami hormonów we krwi.

Wyniki sugerują, że niższe stężenie biodostępnego testosteronu może wiązać się ze zwiększonym ryzykiem demencji. Zależność ta była szczególnie zauważalna u mężczyzn powyżej 80. roku życia oraz w grupie osób z wyższym wykształceniem.

Należy jednak podkreślić, że badanie wskazuje na możliwy związek, a nie dowodzi bezpośredniej przyczynowości, dlatego potrzebne są dalsze, bardziej szczegółowe analizy.

Jak dbać o zdrowie mózgu i kontrolować poziom testosteronu?

Mężczyźni, którzy chcą zmniejszyć ryzyko rozwoju demencji i jak najdłużej zachować sprawność umysłową, powinni dbać o ogólną kondycję organizmu oraz zdrowie mózgu. Kluczowe znaczenie ma regularna aktywność fizyczna, która wspiera prawidłowe ukrwienie mózgu, poprawia pamięć i koncentrację, a także pomaga utrzymać właściwą masę ciała.

Równie ważna jest dieta bogata w warzywa, owoce, zdrowe tłuszcze i kwasy omega-3, które korzystnie wpływają na pracę układu nerwowego i chronią komórki przed stresem oksydacyjnym. Warto także dbać o dobrej jakości sen, unikać nadmiernego stresu, ograniczać alkohol i rzucić palenie, ponieważ te czynniki mają istotny wpływ na zdrowie poznawcze.

Ponieważ wiele problemów zdrowotnych zwiększających ryzyko demencji, takich jak otyłość, cukrzyca, choroby serca czy zaburzenia nastroju, wiąże się z niskim poziomem testosteronu, jego regularne monitorowanie może mieć istotne znaczenie dla oceny ogólnego stanu zdrowia.

Kontrola poziomu hormonów pozwala wcześnie wykryć potencjalne zagrożenia i wdrożyć odpowiednie działania profilaktyczne. Pełną listę badań, które warto wykonać, znajdziesz w tym miejscu.

Wyniki możesz przesłać ją do nas do bezpłatnej oceny. Sprawdzimy, czy wszystkie parametry mieszczą się w normie i czy nie wymagają dodatkowej konsultacji.

+48 500 753 766 lub [email protected]

Źródła:

https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S155252601302493X

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9789006

https://bsd.biomedcentral.com/articles/10.1186/s13293-024-00620-4