Testosteron a lęk. Czy TRT może pomóc w redukcji objawów lękowych?

Zaburzenia lękowe należą do częstszych przyczyn obniżonej jakości życia u mężczyzn.  Standardowe podejście terapeutyczne koncentruje się głównie na układzie nerwowym, znacznie rzadziej uwzględniając możliwe tło hormonalne. Tymczasem pojawiają się dane sugerujące, że w przypadku mężczyzn z potwierdzonym niedoborem testosteronu, terapia zastępcza może przyczynić się do redukcji objawów lękowych. 

W artykule omawiamy możliwy związek między niedoborem testosteronu a objawami lękowymi u mężczyzn. Pokazujemy, jak niski poziom tego hormonu może wpływać na psychikę, nastrój i codzienne funkcjonowanie. Wyjaśniamy także, kiedy warto rozszerzyć diagnostykę o badania hormonalne i w jakich przypadkach TRT może wspierać standardowe leczenie zaburzeń lękowych.

Czym są zaburzenia lękowe?

Zaburzenia lękowe to grupa zaburzeń psychicznych charakteryzujących się nadmiernym, nieadekwatnym lub przewlekłym odczuwaniem lęku, napięcia i niepokoju, które wykraczają poza typową reakcję na stres i utrudniają codzienne funkcjonowanie.

W klasyfikacjach diagnostycznych (DSM-5, ICD-11) obejmują m.in. uogólnione zaburzenie lękowe (GAD), zaburzenia paniczne, fobie specyficzne, lęk społeczny czy zespół lęku uogólnionego. Zaburzeniom tym mogą towarzyszyć objawy somatyczne (np. kołatanie serca, napięcie mięśni, zaburzenia snu) oraz poznawcze (nadmierne zamartwianie się, trudności z koncentracją).

Wpływ zaburzeń lękowych na jakość życia

Zaburzenia lękowe mają charakter obciążający zarówno dla kobiet, jak i mężczyzn. W niniejszym ujęciu skupimy się jednak na ich wpływie na funkcjonowanie mężczyzn, u których objawy lękowe są częściej maskowane, wypierane lub błędnie interpretowane.

U mężczyzn objawy lękowe mogą istotnie zaburzać codzienne funkcjonowanie w wielu obszarach:

• funkcjonowanie zawodowe: spadek koncentracji, unikanie ekspozycji społecznej, trudność w podejmowaniu decyzji, wzrost absencji chorobowej, pogorszenie wydolności poznawczej,
• relacje interpersonalne: drażliwość, wycofanie, trudność w okazywaniu emocji, unikanie bliskości i otwartej komunikacji,
• sfera seksualna: obniżenie libido, zaburzenia erekcji wtórne do napięcia psychicznego, utrata satysfakcji z życia intymnego,
• zdrowie somatyczne: przewlekłe napięcie mięśniowe, zaburzenia snu, objawy wegetatywne (kołatanie serca, duszność, dolegliwości żołądkowo-jelitowe), nasilanie chorób współistniejących,
• funkcjonowanie społeczne: unikanie aktywności, izolacja, ograniczenie ról społecznych i życiowych aspiracji,
• obraz siebie i tożsamość: spadek poczucia sprawczości, narastające poczucie nieskuteczności, obniżenie samooceny.

Standardowe metody leczenia lęku

Leczenie zaburzeń lękowych opiera się na podejściu zintegrowanym, łączącym interwencje farmakologiczne i psychoterapeutyczne, dostosowane do typu zaburzenia, nasilenia objawów i indywidualnych potrzeb pacjenta. Podstawową i długofalowo najskuteczniejszą metodą leczenia większości zaburzeń lękowych jest psychoterapia.

Ponadto w leczeniu zaburzeń lękowych wykorzystuje się także:

• selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) – leki pierwszego wyboru,
• inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny (SNRI),
• w niektórych przypadkach: benzodiazepiny (krótkoterminowo) lub pregabalina (przy lęku uogólnionym).

Leczenie powinno być monitorowane przez specjalistę psychiatrii i dostosowywane do odpowiedzi klinicznej pacjenta.

Dlaczego mężczyzna z lękiem powinien zbadać też testosteron? Ukryte powiązania

Niski poziom testosteronu wpływa nie tylko na funkcje fizyczne, ale również na kondycję psychiczną mężczyzny. Hormon ten oddziałuje na struktury mózgu odpowiedzialne za nastrój, motywację, pamięć i koncentrację. Jego niedobór może wiązać się z nasilonym niepokojem, nadmiernym zamartwianiem się, spadkiem energii czy drażliwością. Niestety, w praktyce klinicznej wielu mężczyzn z przewlekłym lękiem, napięciem lub depresyjnym nastrojem nie jest diagnozowanych w kierunku zaburzeń hormonalnych, co może opóźniać rozpoznanie i leczenie przyczynowe. 

Choć testosteron nie jest standardową formą terapii lęku, u pacjentów z udokumentowanym hipogonadyzmem może przynieść poprawę w zakresie regulacji nastroju, snu i ogólnego samopoczucia.

Przykład takiego przypadku opisano w publikacji Testosterone Replacement Therapy for Anxiety na łamach PsychiatryOnline. 34-letni mężczyzna z rozpoznanym uogólnionym zaburzeniem lękowym (GAD) i wcześniej nierozpoznanym hipogonadyzmem rozpoczął terapię testosteronem. Już po miesiącu objawy lękowe ustąpiły, a jakość życia znacząco się poprawiła. Po 18 miesiącach leczenia nie zgłaszał działań niepożądanych.

Autorzy zwracają uwagę, że choć TRT nie zastępuje leczenia psychiatrycznego, w wybranych przypadkach niedoboru testosteronu może stanowić ważne uzupełnienie terapii i wpływać korzystnie na zdrowie psychiczne pacjenta.

Kiedy terapia testosteronem może być wskazana u pacjentów z objawami lękowymi?

Warto rozważyć oznaczenie poziomu testosteronu u pacjentów z objawami lękowymi wtedy, gdy towarzyszą im także objawy mogące wskazywać na hipogonadyzm, takie jak przewlekłe zmęczenie, spadek libido, problemy ze snem czy obniżona wydolność fizyczna.

Rozszerzenie diagnostyki o aspekt hormonalny pozwala uzyskać pełniejszy obraz biologicznych i psychicznych uwarunkowań objawów, co umożliwia precyzyjne i zindywidualizowane podejście terapeutyczne.

W przypadku potwierdzonego niedoboru testosteronu, TRT prowadzona zgodnie z obowiązującymi standardami, może wspierać stabilizację nastroju i poprawiać ogólne samopoczucie pacjenta. Warunkiem jest zawsze pełna diagnostyka endokrynologiczna oraz ocena kliniczna, najlepiej prowadzona w interdyscyplinarnym zespole.

W Męskiej Klinice możesz przesłać swoje wyniki poziomu testosteronu do wstępnej, bezpłatnej analizy. Ocenimy je pod kątem potencjalnych wskazań do terapii hormonalnej. Zadzwoń lub napisz:

 +48 500 753 766 lub [email protected]

Źródła:

https://www.psychiatry.org/patients-families/anxiety-disorders/what-are-anxiety-disorders

https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1047279720301976

https://psychiatryonline.org/doi/pdf/10.1176/appi.ajp.157.11.1884