Poziom testosteronu zależy od wielu czynników. Wiek, styl życia, masa ciała czy palenie tytoniu są dobrze znanymi elementami ryzyka. Wiele mówi się także o roli genetyki. Czy rzeczywiście dziedziczne predyspozycje mogą wpływać na gospodarkę hormonalną mężczyzn?
W artykule omawiamy, w jakim stopniu geny mogą wpływać na poziom testosteronu u mężczyzn oraz dlaczego nie są one jedynym czynnikiem kształtującym gospodarkę hormonalną. Zwracamy uwagę na rolę białka SHBG i warunki środowiskowe w dzieciństwie, które – według badań – mogą mieć większy wpływ niż sama genetyka. Pokazujemy także, jak sen, dieta, stres, masa ciała i inne czynniki stylu życia wpływają na poziom testosteronu. Podkreślamy, że nawet przy genetycznych predyspozycjach, świadome działanie i wczesna diagnostyka mogą pomóc utrzymać równowagę hormonalną.
Geny a poziom testosteronu
Wiele danych wskazuje, że komponent genetyczny może mieć znaczący wpływ na stężenie testosteronu u mężczyzn. Badania populacyjne pozwoliły zidentyfikować szereg wariantów genetycznych, które wiążą się z obniżonym poziomem testosteronu całkowitego oraz jego frakcji wolnej.
Jednym z najlepiej opisanych mechanizmów jest wpływ wariantów genetycznych na poziom białka SHBG (globuliny wiążącej hormony płciowe). SHBG reguluje ilość testosteronu dostępnego dla tkanek, a jego nadmierna produkcja może zmniejszać frakcję wolnego testosteronu, nawet przy wartościach całkowitych mieszczących się w zakresie referencyjnym. Oznacza to, że organizm może funkcjonować tak, jakby występował jego niedobór, mimo „prawidłowego” wyniku w badaniach.
Warto podkreślić, że sam niedobór testosteronu nie jest żadną jednostką chorobową dziedziczoną w sposób bezpośredni. Niemniej, określone predyspozycje genetyczne mogą zwiększać ryzyko jego wystąpienia, szczególnie w połączeniu z czynnikami środowiskowymi, stylem życia lub chorobami przewlekłymi.
Ponadto, istnieją rzadkie zespoły genetyczne, takie jak zespół Klinefeltera czy Kallmanna, w których bardzo niski poziom testosteronu jest jednym z kluczowych objawów, obserwowanych już od okresu dojrzewania.
Nie tylko geny. Wpływ środowiska dzieciństwa na poziom testosteronu
Badanie opublikowane w Nature Ecology and Evolution wskazuje natomiast, że na poziom testosteronu u mężczyzn większy wpływ ma środowisko dzieciństwa, niż genetyka.
Badanie przeprowadzono na 359 mężczyznach pochodzenia bangladeskiego i europejskiego, którzy dorastali w różnych środowiskach w Bangladeszu lub Wielkiej Brytanii. Mężczyźni z Bangladeszu wychowani w Wielkiej Brytanii mieli znacznie wyższy poziom testosteronu niż ci, którzy dorastali w Bangladeszu.
Naukowcy sugerują, że dorastanie w warunkach częstych infekcji i niedożywienia (typowych dla Bangladeszu) prowadzi do przesunięcia zasobów organizmu z produkcji testosteronu na mechanizmy odpornościowe. Według nich, choć wszyscy uczestnicy mieli poziomy testosteronu w granicach normy, wyniki te mają istotne znaczenie kliniczne.
Co jeszcze wpływa na poziom testosteronu?
Poza predyspozycjami genetycznymi i warunkami środowiskowymi w dzieciństwie, na poziom testosteronu u dorosłych mężczyzn wpływa wiele zmiennych, jak:
- sen – przewlekły niedobór snu (poniżej 5-6 godzin na dobę) istotnie obniża syntezę testosteronu, zaburzając rytm jego dobowego wydzielania,
- dieta – dieta wysokoprzetworzona, bogata w cukry proste i tłuszcze trans, koreluje z niższym poziomem testosteronu; korzystny wpływ mają: tłuszcze nienasycone (oliwa, orzechy, tłuste ryby), białko oraz mikroskładniki, zwłaszcza cynk, magnez i witamina D,
- aktywność fizyczna – regularna aktywność, szczególnie trening oporowy (siłowy), stymuluje wydzielanie testosteronu; brak ruchu prowadzi do zaburzeń metabolicznych i spadku poziomu androgenów,
- masa ciała i kompozycja ciała – otyłość (zwłaszcza brzuszna) zwiększa aromatyzację testosteronu do estrogenów, co wtórnie hamuje produkcję endogennego testosteronu,
- stres przewlekły – długotrwała ekspozycja na stres psychiczny powoduje wzrost kortyzolu, który działa antagonistycznie względem testosteronu – ograniczając jego biosyntezę,
- wysoka prolaktyna – obserwowana m.in. przy przewlekłym stresie, również obniża stężenia testosteronu,
- substancje toksyczne i środowiskowe – ekspozycja na substancje endokrynnie czynne (EDCs), takie jak ftalany, bisfenol A (BPA), pestycydy i metale ciężkie, zaburza gospodarkę hormonalną poprzez wpływ na receptory androgenowe i szlaki enzymatyczne,
- nadużywanie używek – nadmierne spożycie alkoholu oraz palenie tytoniu negatywnie wpływają na funkcję jąder, syntezę testosteronu oraz oś podwzgórze-przysadka-gonady (HPG),
- choroby przewlekłe i farmakoterapia – schorzenia takie jak cukrzyca typu 2, choroby sercowo-naczyniowe, zespół metaboliczny, niewydolność nerek czy zaburzenia hormonalne (np. niedoczynność przysadki) mogą prowadzić do wtórnego lub pierwotnego hipogonadyzmu; niektóre leki (np. opioidowe przeciwbólowe, niektóre SSRI, glikokortykosteroidy, sterydy anaboliczne) również mogą tłumić endogenną produkcję testosteronu.
Więcej na temat czynników, które mogą wpływać na poziom testosteronu, przeczytasz w tym miejscu.
Masz genetyczną predyspozycję do niskiego testosteronu? Oto, jak reagować na pierwsze objawy
Jak już wspomnieliśmy, uwarunkowania genetyczne to tylko jeden z komponentów całego mechanizmu regulacji hormonalnej. Dlatego, choć czynniki genetyczne mogą wpływać na poziom testosteronu, to jednak nie determinują go w sposób absolutny. Oznacza to, że nawet przy zwiększonej predyspozycji do obniżonego poziomu testosteronu, odpowiednia higiena życia może istotnie zmniejszyć ryzyko wystąpienia objawów niedoboru.
Jednak w sytuacji, gdy poziom testosteronu jest już obniżony i występują objawy kliniczne hipogonadyzmu, kluczowe staje się nie tylko rozpoznanie, ale także skuteczne leczenie.
W Męskiej Klinice prowadzimy zaawansowaną diagnostykę hormonalną i oferujemy kompleksowe podejście terapeutyczne. Jeśli masz podejrzenie niedoboru testosteronu, nie zwlekaj. Skonsultuj się z naszym zespołem i rozpocznij proces odzyskiwania równowagi hormonalnej.
+48 500 753 766 lub [email protected]
Źródła:
https://www.livescience.com/16439-lowtestosterone-men-genetic-markers.html
https://journals.plos.org/plosgenetics/article?id=10.1371/journal.pgen.1002313
https://www.optimale.co.uk/is-low-testosterone-genetic
